नेपालमा कुनै पनि करको परिवर्तनले हवाई टिकटको कारोबारजति सञ्चालन कठिनाइ ल्याएको छैन। यसका नियम तीन व्यवस्थाको सङ्गममा बस्छन्: मूल्य अभिवृद्धि कर ऐन, २०५२, आयकर ऐनको दफा ७०क (अन्तर्राष्ट्रिय हवाई ढुवानीको विशेष टर्नओभर व्यवस्था), र IATA/BSP ग्लोबल टिकटिङ प्रणाली। यहाँ यी टुक्राहरू कसरी मिल्छन् र कहाँ पिस्छन् भन्ने।
मुख्य कुरा
- नेपालमा बेचिने हवाई टिकटमा दुई फरक कर लाग्न सक्छन् — VAT (१३%) र दफा ७०क अन्तर्गत विदेशी हवाइजहाजको टर्नओभर आधार आयकर।
- विदेशी हवाइजहाजले नेपालबाट प्रस्थान गर्ने भाडाको ५% र ट्रान्जिट सम्बन्धित आयको २% तिर्नुपर्छ — नाफा गणना असम्भव भएकाले।
- घरेलु हवाई यात्रामा १३% VAT लाग्छ। अन्तर्राष्ट्रिय टिकटमा VAT प्रावधान क्रमशः फेरिँदै आएको।
- IATA/BSP प्रणालीमा नेपाल-विशेष VAT लाइन थप्न कठिन — यही मुख्य सञ्चालन बाधा।
- कर्पोरेट खरिदकर्ताले चलानी सावधानी हेर्नुपर्छ — घरेलु सेक्टरको VAT input क्रेडिटयोग्य।
एउटै टिकटमा दुई फरक कर
- VAT (१३%) — ढुवानी सेवामा उपभोग कर, घरेलु हवाई यात्रामा लागू; अन्तर्राष्ट्रिय टिकट बिक्रीमा क्रमशः विस्तारित।
- अन्तर्राष्ट्रिय हवाइजहाजको टर्नओभर आयकर (दफा ७०क): नेपालबाट प्रस्थान भाडामा ५%, ट्रान्जिटमा २% — नाफा-आधारित करको सट्टामा।
नेपालमा हवाई टिकटको कर दर एक नजरमा
स्रोत: VAT ऐन, २०५२; आयकर ऐन, २०५८ दफा ७०क।
टर्नओभर कर किन?
विदेशी हवाइजहाजको नेपाल-सम्बन्धित नाफा गणना असम्भव नै छ:
- लागत ग्लोबल (जहाज लीज, क्रु, इन्धन)।
- जहाज धेरै देश छिचोल्छन्।
- राजस्व लेखा विदेशमा।
- ट्रान्सफर-प्राइसिङ विवाद अनन्त हुनसक्ने।
त्यसैले ऐनले नेपालबाट सुरु हुने कुल बिक्री मा कम फ्ल्याट दर लगाउँछ। सरल, अनुमानयोग्य र विवादमुक्त। कार्गो ह्यान्डलिङ र कार्यालय आय सामान्य नाफा-आधारमै करदार।
कार्यान्वयनको समस्या
- ग्लोबल प्रणालीलाई नेपाली VAT थाहा छैन। IATA/BSP, Amadeus, Sabre, Galileo का ट्याक्स बक्स केन्द्रीय — नेपाल-विशेष VAT लाइन थप्न आवश्यक परिवर्तन तत्काल गर्न सकेनन्।
- एजेन्ट बीचमा फसे। विदेशी हवाइजहाजको वास्तविक ढुवानीका लागि एजेन्टलाई VAT दायित्व — कसले कसलाई चलानी दिने अस्पष्ट।
- मूल्य प्रतिस्पर्धा। नेपालमै बेचिने टिकटमा १३% थप्दा यात्रीहरू विदेशी अनलाइन ट्राभल एजेन्टमा जान्थे — संकलन घट्ने।
- ट्रान्जिशनल छुट। क्रमिक आर्थिक ऐनहरूले अन्तर्राष्ट्रिय हवाई ढुवानीका टिकट बिक्री एजेन्ट लाई VAT दर्ता गरे र निश्चित अवधिको बक्यौता तिरे संकलित दायित्व माफी दिए — कार्यान्वयनको समस्या स्वीकार्दै।
- व्याख्या फरक-फरक। "अन्तर्राष्ट्रिय टिकटमा कमिसन" फरक IRD कार्यालयले फरक व्याख्या गरेको।
उद्योगले वास्तवमा प्रयोग गर्ने प्रणालीबाट संकलन गर्न कठिन कर अन्ततः नरम, माफी, वा पुनर्संरचित हुन्छ। नेपालको हवाई टिकट VAT यसको पाठ्यपुस्तक उदाहरण हो।
प्रत्येक पक्षले के गर्ने
ट्राभल एजेन्सी
- VAT दर्ता स्थिति र आधार (पूर्ण भाडा वा कमिसन मात्र) पुष्टि गर्नुहोस्।
- BSP सेटलमेन्ट रिपोर्ट मासिक मिलानुहोस्।
- ट्रान्जिशनल छुट सीमा गुमाउनुहुँदैन।
- सेक्टरअनुसार दर म्याट्रिक्स कागजातमा राख्नुहोस्।
विदेशी हवाइजहाज
- दफा ७०क अनुसार नेपाल-प्रस्थान भाडा ५% र ट्रान्जिट २% मासिक मिलानुहोस्।
- GSA/शाखा कार्यालय IRD मा दर्ता।
- गैर-ढुवानी आय (कार्गो, कार्यालय) छुट्टै नाफा-आधारमा।
कर्पोरेट टिकट खरिदकर्ता
- घरेलु सेक्टरको VAT input क्रेडिटयोग्य — VAT-दर्ता र यात्रा व्यावसायिक भए।
- चलानीमा तपाईंको PAN हुनुपर्छ।
- अन्तर्राष्ट्रिय सेक्टरको उपचार वर्तमान आर्थिक ऐन अनुसार।
- बोर्डिङ पास/ई-टिकट चलानीसँग जोड्नुहोस्।
घरेलु र अन्तर्राष्ट्रिय — छिटो सारांश
| सेक्टर | VAT | विदेशी हवाइजहाज टर्नओभर कर |
|---|---|---|
| नेपालमा बिक्री घरेलु टिकट | १३% VAT | लागू छैन |
| नेपाल-मूल अन्तर्राष्ट्रिय, विदेशी हवाइजहाज | वर्तमान आर्थिक ऐन अनुसार; ऐतिहासिक ट्रान्जिशनल छुट | ५% प्रस्थान भाडा |
| नेपाल-मूल अन्तर्राष्ट्रिय, नेपाली हवाइजहाज | वर्तमान आर्थिक ऐन अनुसार | लागू छैन (नाफा-आधार) |
| ट्रान्जिट यात्री/कार्गो | सामान्यतया VAT बाहिर | २% ट्रान्जिट राजस्व |
व्यवसायले सिक्ने कुरा
- यस क्षेत्रका नियम प्रत्येक आर्थिक ऐन मा फेरिन्छन्।
- उद्योगको प्रणालीबाट संकलन गर्न गाह्रो कर लामो टिक्दैन।
- कर्पोरेट यात्रा कार्यक्रमको आवधिक चलानी समीक्षा गर्नुहोस्।
सम्पर्क
यात्रा, टिकटिङ, वा कर्पोरेट यात्रा व्यवस्थापन गर्नुहुन्छ भने — वा हवाई टिकटसम्बन्धी VAT प्रश्न आएको छ भने — चार्टर्ड एकाउन्टेन्टले तपाईंको जोखिम नक्सा बनाइदिन्छ।