आयकर ऐन, २०५८ ले नेपालमा बसोबास गर्ने महिलालाई एउटा उल्लेखनीय सुविधा दिन्छ: गणना गरिएको आयकर दायित्वमा १०% छुट (अनुसूची १)। कागजमा सरल — तर व्यवहारमा भ्रमपूर्ण, किनकि यो लिङ्ग मात्र होइन, कसरी फाइल गर्ने भन्नेमा पनि निर्भर छ। यो लेखले कस्ता महिलाले पाउने, विवाहित महिलाले "जोडी" फाइल गर्दा किन गुमाउने, र विभिन्न तलब स्तरमा वास्तविक रुपैयाँ फरक देखाउँछ।

मुख्य कुरा

  • १०% छुट कर दायित्व मा हो, आयमा होइन — त्यसैले तलब बढेजति रुपैयाँ बढी।
  • व्यक्ति (Individual) रूपमा मूल्याङ्कन हुने नेपाली महिला, जसको आय केवल रोजगारीबाट छ, त्यसलाई मात्र लागू हुन्छ।
  • जोडी (Couple) रूपमा फाइल गरे छुट पाइँदैन — विवाहित महिलाले यही कारण गुमाउने।
  • जोडी मूल्याङ्कनले पहिलो १% स्ल्याब रु ५ लाखबाट रु ६ लाखसम्म बढाउँछ; तर धेरै पेशेवर तलबमा १०% छुट यसभन्दा फाइदाजनक।
  • वैवाहिक फाइलिङ स्थिति प्रत्येक वर्ष रोज्न पाइने स्वतःस्फूर्त छनोट हो।

कस्तो महिलालाई छुट?

तीनवटै सर्त पूरा हुनुपर्छ:

१०% छुट सबै वैधानिक कटौती (SSF/EPF/CIT, बिमा) पछि गणना गरिएको अन्तिम कर रकममा लागू हुन्छ — तलबमा होइन।

विवाहित महिलाले किन गुमाउँछन्?

आयकर ऐनले विवाहित दम्पतीलाई छुट्टै (हरेक जिवनसाथी आफ्नो PAN मा व्यक्तिका रूपमा) वा संयुक्त ("जोडी" — संयुक्त विवरण) फाइल गर्न दिन्छ। छनोट वार्षिक र स्वेच्छिक।

विवाहित महिलाले विवाहित भएकाले छुट गुमाउने होइन — जोडी फाइलिङ रोजेकाले गुमाउँछन्।

जोडी स्ल्याब कि १०% छुट? — उदाहरण (आ.व. २०८२/८३)

व्यक्ति स्ल्याब: पहिलो रु ५ लाखमा १% (SSF सदस्यलाई छुट), २ लाखमा १०%, ३ लाखमा २०%, १० लाखमा ३०%, ३० लाखमा ३६%, माथि ३९%। जोडी: पहिलो रु ६ लाखमा १%, अनि ६–८ लाखमा १०%, ८–११ लाखमा २०%। SSF योगदान नभएको मानौँ।

करयोग्य तलब (रु)व्यक्ति + १०% छुटजोडी (छुट छैन)विजेता
६,००,०००१५,००० − १०% = १३,५००६,०००जोडी
१०,००,०००८५,००० − १०% = ७६,५००८६,०००व्यक्ति + छुट
१५,००,०००२,३५,००० − १०% = २,११,५००२,२६,०००व्यक्ति + छुट
२५,००,०००६,०५,००० − १०% = ५,४४,५००५,९६,०००व्यक्ति + छुट

ब्रेक-इभन करीब रु ७–८ लाख। जीवनसाथीको पनि आय छ भने जोडी झन् थप हार्छ।

व्यक्ति + छुट बनाम जोडी — विभिन्न तलबमा कर (रु)

१३.५K७६.५K२.११L५.४४L ६K८६K२.२६L५.९६L तलब ६Lतलब १०Lतलब १५Lतलब २५L व्यक्ति + १०% छुट जोडी (छुट छैन)

आ.व. २०८२/८३ स्ल्याबमा गणना। SSF योगदान नभएको मानिएको।

स्ल्याब लागू हुनुअघिका कटौती

व्यावहारिक कुरा

सही फाइलिङ स्थिति छनोट

यो वर्ष कुन फाइलिङ स्थितिले तपाईंलाई बढी बचत गर्छ? — दश मिनेटको गणनाले वर्षमा हजारौँ रुपैयाँ बचाउँछ।